MEMBANGUNKAN KERANGKA KONSEPTUAL PEMILIHAN PELAKON FILEM DAKWAH BERASASKAN TEORI TAKMILAH
DOI:
https://doi.org/10.24191/3ecfnb10Keywords:
Dakwah Film, Islamic Aesthetics, Takmilah Theory, Uswatun Hasanah, Actor SelectionAbstract
Pemilihan pelakon dalam filem dakwah merupakan aspek kritikal yang melampaui pertimbangan bakat lakonan dan penampilan fizikal semata-mata. Pelakon berperanan sebagai medium utama dalam menyampaikan mesej dakwah kepada khalayak menjadikan pemilihan mereka satu tanggungjawab yang berat dari sudut syariat Islam. Artikel ini mencadangkan satu kerangka konseptual bagi pemilihan pelakon filem dakwah berlandaskan Teori Takmilah yang dibangunkan oleh Shafie Abu Bakar. Teori ini menekankan pencapaian kesempurnaan (takmil) dalam karya seni Islam menerusi tujuh prinsip iaitu ketuhanan (Kamal), kerasulan (Kamil), keislaman (Akmal), keilmuan (Takamul), karya (Takmilah), pengkarya (Istikmal) dan khalayak (Kamil). Walaupun kajian tentang filem Islam semakin berkembang perhatian yang terhad diberikan kepada pemilihan pelakon dari perspektif teori Islam khususnya yang berlandaskan kerangka kesusasteraan Islam tempatan. Berdasarkan sorotan literatur terhadap kajian filem dakwah konsep uswatun hasanah dan prinsip-prinsip Teori Takmilah artikel ini mengenal pasti tiga indikator teras dalam pemilihan pelakon iaitu integriti akhlak keupayaan komunikasi dakwah melalui lakonan serta kesesuaian fizikal mengikut keperluan syariat. Kerangka konseptual yang dicadangkan menawarkan pendekatan yang terstruktur dan berlandaskan nilai Islam yang berpotensi mengukuhkan industri filem dakwah di Malaysia dengan memastikan pemilihan pelakon dipandu bukan hanya oleh keperluan komersial tetapi juga oleh tanggungjawab dakwah yang sebenar.
References
Adli Yaacob. (2022). Teori takmilah sebagai model sastera Islam mengikut Dr. Shafie Abu Bakar. International Journal of Modern Education (IJMOE), 3(11), 108-140.
Akbar, F., Mailin, M., & Ritonga, H. J. (2023). The effectiveness of da'wah through social-media in fostering the interest of da'wah students of Islamic communication and broadcasting at North Sumatra State Islamic University. International Journal of Science and Society, 5(5), 775-785. https://doi.org/10.54783/ijsoc.v5i5.944
Che Man, S. I., Mansor, M., Zakariya, K., & Zen, I. (2016). “Al-Jamaal” as a concept of Islamic aesthetics: From the perspectives of religion and art. Advanced Science Letters, 22(12), 4245-4249. https://doi.org/10.1166/asl.2016.8130
FINAS. (2026). Malaysian box office: Data kutipan filem di bawah Skim Wajib Tayang. Perbadanan Kemajuan Filem Nasional Malaysia. https://www.finas.gov.my/en/malaysian-box-office/
Green, M. C., & Brock, T. C. (2000). The role of transportation in the persuasiveness of public narratives. Journal of Personality and Social Psychology, 79(5), 701-721. https://doi.org/10.1037/0022-3514.79.5.701
Hariani, N., & Abdul, A. (2023). Kecenderungan konteks kajian film Islami di Indonesia: Literature review. Jurnal Dakwah Tabligh, 23(2). https://doi.org/10.24252/jdt.v23i2.30230
Hovland, C. I., & Weiss, W. (1951). The influence of source credibility on communication effectiveness. Public Opinion Quarterly, 15(4), 635-650. https://doi.org/10.1086/266350
Jalarajan Raj, S., & Suresh, A. K. (2023). Reframing Islam in Bollywood cinema: A study on the construction of the Islamic identity in Indian cinema. Asian Journal of Communication, 33(4), 354-368. https://doi.org/10.1080/01292986.2023.2225526
Janet, H. (2002). Film theory and criticism. Oxford University Press.
Jill Nelmes. (2007). An introduction to film studies (4th ed.). Routledge.
John, L., May, J., & Smith, R. (2009). Religion and film studies. Journal of Religion and Film, 13(2), 1-15.
Kanaker, O., Sabran, R., A. Rahman, S. H., & Ibrahim, S. M. Z. (2019). Authenticity of characters portrayal in Islamic films: A study on the message. Abqari Journal, 12(1), 47-57. https://doi.org/10.33102/abqari.vol12no1.75
Khan, M. R., Zin, Z. M., & Wan Fakhruddin, W. F. W. (2024). Media representations of Islam and Muslims in global contexts (2002-2022): A systematic literature review. Studies in Media and Communication, 13(1), 284. https://doi.org/10.11114/smc.v13i1.6520
Kustiawan, M. T., Rasidin, M., Witro, D., & Jalaluddin, M. L. (2023). Fragmentation of dakwah media: Exploring exclusive Islam in Indonesia post-reform popular Islamic novels. Ulumuna, 27(1), 258-290. https://doi.org/10.20414/ujis.v27i1.530
Mahfud, C. (2023). Dakwah digital dan literasi keagamaan masyarakat Muslim Indonesia. Journal of Islamic Studies and Humanities, 8(1), 45-68. https://doi.org/10.19109/jish.v8i1.15322
Malay Mail. (2025, Jun 3). Is the Malaysian film industry at its peak? Despite milestones and new box office records, the best is yet to come. Malay Mail. https://www.malaymail.com/news/showbiz/2025/06/03/
Malay Mail. (2026, Februari 11). From Transformers to Ejen Ali 2: FINAS film in Malaysia nets RM2.75b in foreign investment. Malay Mail. https://malaymail.com/news/malaysia/2026/02/11/
Maniyam, A. (2005). Teori Takmilah dalam kesusasteraan Islam. Penerbit UKM.
McQuail, D. (1997). Mass communication theory. Sage.
Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis (2nd ed.). Sage Publications.
Muhammad Apandi, S. N. A., Junaidi, R., Zul, Z., Mat Hussin, E., Saari, F. A., Ab. Jabar, N., Kiffli, S., Sukri, S., & Che Yaacob, N. H. (2022). Pemaparan jenis akhlak menerusi kumpulan puisi As-Salam karya Suhaimi Haji Muhammad berdasarkan Teori Takmilah. Pendeta: Journal of Malay Language, Education and Literature, 13(1), 32-47. https://doi.org/10.37134/pendeta.vol13.1.4.2022
Mustafa Mat Jubri Shamsuddin. (2024). The criteria of actor and actress selection in Islamic film: An analytical study. Jurnal Islam dan Masyarakat Kontemporari, 25(1), 1-14. https://doi.org/10.37231/jimk.2024.25.1.834
Naim Haji Ahmad, A., Omar, S., Hj. Mohd. Noor, N., Yasin, M. S. M., & Jamaludin, N. A. (2021). Aesthetics in Takmilah theory: An application. In Proceedings of the International Conference on Islamic Education (ICIEd) (pp. 241-249). Universiti Sains Islam Malaysia.
Pratiwi, A. (2018). Film sebagai media dakwah Islam. Aqlam: Journal of Islam and Plurality, 3(1). https://doi.org/10.30984/aqlam.v3i1.523
Roy, A. (1974). Film as reality. Penguin.
Ruswandi, A., Junaedi, D., & Rahmatullah, A. A. K. (2022). Uswah hasanah as a methodology of Islamic education. TARBAWY: Indonesian Journal of Islamic Education, 9(2), 168-183. https://doi.org/10.17509/t.v9i2.46384
Samsina Abd Rahman. (2001). Teori Takmilah dan aplikasinya. Dewan Bahasa dan Pustaka.
Shafie Abu Bakar. (1997). Takmilah: Teori sastera Islam, teori, falsafah dan prinsip. Dalam Mana Sikana (Ed.), Teori sastera dan budaya dalam kajian akademik (ms. 125-145). Jabatan Persuratan Melayu, Universiti Kebangsaan Malaysia.
Shafie Abu Bakar. (2000). Sastera Islam dan pembinaan insan. Dewan Bahasa dan Pustaka.
Shafie Abu Bakar. (2003). Takmilah: Teori sastera Islam. Dewan Bahasa dan Pustaka.
Shafie Abu Bakar. (2009). Estetika Islam dan karya seni. Dewan Bahasa dan Pustaka.
Supriadi, A. (2011). Takmilah: Menuju teori sastra Islami. Atavisme, 14(2), 242-253. https://doi.org/10.24257/atavisme.v14i2.72.242-253
Tengku Siti Aisha Tengku Mohd Azzman Shariffadeen, & Aini Maznina A. Manaf. (2019). Celebrity-fan engagement on Instagram and its influence on the perception of hijab culture among Muslim women in Malaysia. Jurnal Komunikasi: Malaysian Journal of Communication, 35(1), 286-302. https://doi.org/10.17576/JKMJC-2019-3501-19
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Mohamad Shafiei Ayub, Ahmad Rosli Mohd Nor, Hajar Opir, Aminah Abd. Rhapor

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.








